Tabaczyński Tadeusz Juliusz, pseud.: Grabowski, Kurp, Mazur, Soć, Zenit, przybrane nazwiska: Grabicz, Królikowski, Królikiewicz, Bronisław Rulka (1896–1971), żołnierz Legionów Polskich, podpułkownik Wojska Polskiego.
Ur. 3 IV w Koluszkach w wielodzietnej rodzinie, był synem Stanisława, urzędnika Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, i Izabelli z Wołczyńskich. Miał pięć sióstr i trzech braci.
T. uczył się w Gimnazjum Męskim w Piotrkowie; należał tu do kółka gimnastycznego. Po wybuchu pierwszej wojny światowej został kurierem przy tworzących się oddziałach legionowych w Zagłębiu Dąbrowskim. Od poł. lutego 1915 odbywał przeszkolenie w Oddz. Wywiadowczym I Bryg. Leg. Pol. kpt. Rajmunda Jaworowskiego «Świętopełka» w Zagórzu, po czym od 10 III t.r. służył w 5. pp Legionów. W czasie kryzysu przysięgowego został 17 VII 1917 internowany w Szczypiornie. Zwolniony w lipcu 1918, wstąpił do 5. komp. 1. pp Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Wehrmacht) w Ostrowi Maz. i odbył przeszkolenie w szkole podoficerskiej. Współpracował w tym czasie z POW w Częstochowie.
W listopadzie 1918 uczestniczył T. w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w Warszawie. Służył jako kapral w 5. komp. 1. pp (przemianowany w lutym 1919 na 7. pp), ale już pod koniec grudnia 1918 został instruktorem w stopniu plutonowego w komp. szkolnej 32. pp w Ciechanowie. Od 1 IV 1919 służył jako sierżant w 33. pp. Dn. 1 X t.r. uzyskał stopień podporucznika (ze starszeństwem z 1 III) i wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej, dowodząc kolejno plutonem 10. i 9. komp. We wrześniu 1920 awansował na porucznika (ze starszeństwem z 1 VI 1919). Od poł. maja do lipca 1921 był doradcą technicznym w 3. pp (katowickim) w ramach grupy Wschód w trzecim powstaniu śląskim; walczył m.in. pod Górą św. Anny. Po zakończeniu powstania wrócił do 33. pp i dowodził kolejno kompanią i batalionem, a od 2 VIII 1922 szkołą podoficerską pułku. Od r. 1923 służył w 71. pp w Zambrowie, gdzie awansował na kapitana (ze starszeństwem z 1 VII t.r.). W l. 1928–31 był wykładowcą i dowódcą 4. komp. szkolnej w Oficerskiej Szkole Piechoty (przemianowanej w r. 1928 na Szkołę Podchorążych Piechoty) w Ostrowi Maz.-Komorowie. Mianowany 1 I 1931 majorem, dowodził batalionem 85. pp w Nowej Wilejce, skąd 1 II 1935 przeszedł na stanowisko wykładowcy w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Po awansie na podpułkownika (ze starszeństwem z 19 III 1938) został 25 XI t.r. przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i 29 XI objął obowiązki Komendanta Centralnej Szkoły Podoficerskiej Korpusu w Osowcu koło Grajewa oraz dowództwo twierdzy Osowiec.
Dn. 24 VIII 1939 został T. dowódcą zmobilizowanego w Osowcu 135. rezerwowego pp oraz 2. dyonu 32. p. artyl. lekkiej (w składzie 33. DP Samodzielnej Grupy Operacyjnej «Narew»). W kampanii wrześniowej t.r. jego pułk bronił odcinków «Osowiec» i «Wizna», na granicy z Prusami Wschodnimi. Dn. 12 IX ewakuował T. pułk pociągami przez Grodno i Łuniniec, docierając w nocy z 17 na 18 IX do Kostopola, ale po agresji Armii Czerwonej wycofywał go na północ. Po częściowym rozwiązaniu jednostki przekroczył Bug 1 X w rejonie Opalina z ok. tysiącem żołnierzy i przez Parczew dotarł do Czemiernik, gdzie dołączył do 50. DP Samodzielnej Grupy Operacyjnej «Polesie» gen. bryg. Franciszka Kleeberga; w jej składzie dowodził kombinowaną brygadą.
Po kapitulacji 6 X 1939 uniknął T. niewoli i przedostał się do Warszawy, gdzie wstąpił w poł. października lub w listopadzie t.r. do SZP; przysięgę złożył przed ppłk. dypl. Janem Rzepeckim, szefem sztabu Okręgu Warszawa. W konspiracji używał nazwiska Bronisław Rulka oraz pseud.: Grabowski, Kurp, Mazur i Zenit. Jako emisariusz organizował Okręg Warszawski SZP w Ciechanowie, po czym od stycznia lub lutego 1940 był oficerem sztabu Okręgu Warszawa–woj. ZWZ. We wrześniu lub październiku t.r. objął dowodzenie II Inspektoratu (obwody Ciechanów i Płońsk) Podokręgu III Północ ZWZ (krypt.: Olsztyn, Tuchola, Królewiec, Garbarnia) tego Okręgu, a w październiku 1941 został komendantem Podokręgu Północ III Obszaru Warszawskiego ZWZ/AK. Dn. 10 VIII 1943 został we Lwowie aresztowany przez Gestapo; osadzony w więzieniu przy ul. Łąckiego, przeszedł brutalne śledztwo. Nierozpoznany jako oficer AK, został w październiku t.r. wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz (nr 154960). Następnie był więziony w obozach koncentracyjnych w Buchenwaldzie, Gross-Rosen (od stycznia 1944), Mittelbau-Dora (od lutego 1945) i Bergen-Belsen, gdzie 15 IV 1945 został uwolniony przez wojska brytyjskie.
Od 20 V 1945 do kwietnia 1946 leczył się T. w szpitalach w Celle i Hanowerze. Potem przeniósł się do Wielkiej Brytanii i 30 IX 1947 zamieszkał w Londynie; pracował tam w warsztacie złotniczym. W r. 1964 ciężko zachorował, przeszedł na rentę i leczył się w Polish Hospital w Penley. Dn. 18 XI 1965 wrócił do Polski jako inwalida i zamieszkał w Otwocku. Zmarł 8 VII 1971 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Wojska i Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.
W małżeństwie z Zofią Wnorowską (1905–1932), w r. 1920 sanitariuszką w obronie Łomży, miał T. synów: Sławomira Tadeusza (1924–1976), plutonowego podchorążego ZWZ/AK, pseud. Kar, powstańca warszawskiego 1944 r., potem żołnierza 1. Dyw. Panc., po wojnie inżyniera metalurga w USA, i Andrzeja Tadeusza (1929–2012), technika-mechanika samochodowego. W Wielkiej Brytanii T. ożenił się powtórnie; małżeństwo zakończyło się rozwodem.
Cmentarz Komunalny Powązki, dawny Wojskowy w Warszawie, W. 1989; Mazur G., Węgierski J., Konspiracja lwowska 1939–1944. Słownik biograficzny, Kat. 1997 (bibliogr., fot.); Rybka–Stepan, Awanse; Rybka–Stepan, Rocznik; – Armia Krajowa. Szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego państwa podziemnego, Red. K. Komorowski, W. 2001; Cygan W. K., Kresy w ogniu, W. 1990; Dymek P., Samodzielna Grupa operacyjna „Narew” 1939 w polskiej historiografii wojskowej, P. 1999; Głowacki L., Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, L. 1986; Gozdawa-Gołębiowski J., Obszar Warszawski Armii Krajowej. Studium wojskowe, L. 1992; Grzelak C., Kresy w czerwieni, W. 1998; Jabłonowski M., Formacja specjalna Korpusu Ochrony Pogranicza 1924–1939, W. 2002/3; Pomorski J., Korpus Ochrony Pogranicza w obronie Rzeczypospolitej 1924–1939, Pruszków 1998; Prochwicz J. R., Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 r., W. 2003; [Szawłowski R.] Liszewski K., Wojna polsko-sowiecka 1939, W. 1995 I–II; Ślaski J., Polska walcząca, W. 1990; Węgierski J., W lwowskiej Armii Krajowej, W. 1989; – AK w dokumentach, II; O Niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924–1939. Wybór dokumentów, W.–Pułtusk 2001 IV; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; ZET w walce o niepodległość i budowę państwa, szkice i wspomnienia, W. 1996; – AP w Częstochowie: Akta stanu cywilnego paraf. rzymskokatol. św. Zygmunta w Częstochowie 1808–1914, akt ur. nr 395; AP w Piotrkowie Trybunalskim: Akta rosyjskiego Gimn. Rządowego z l. 1910–13, sygn. 58–60; Arch. Straży Granicznej w Szczecinie: Listy płatnicze i rozkazy dzienne CSP KOP „Osowiec” (1938–9); CAW: Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeń, sygn. AP 6132, sygn. KW 124/T–9, KW 1124/7–10, sygn. Odzn. Pam. Więź. Ideowych 27/3400; IPiM Sikorskiego: Pismo Stanisława Nowickiego z 3 I 1947, sygn. B. I. 16/2, relacje (Jana Konopki z 23 VII 1947, Wacława Schmidta z 30 XI 1945, T-ego, z września 1948, Stanisława Tkacza z 10 IV 1940), IPN w W.: sygn. IPN BU 728/113152, IPN BU 002081/137/1, IPN BU 002081/137/2 (dot. syna, Andrzeja Tadeusza), Rozkaz Komendanta Podokręgu „Kurp”-ia, sygn. IPN BU 1558/141; Studium Polski Podziemnej w Londynie: sygn. KWI/ 8785 (akta personalne, fot.); – Mater. w posiadaniu rodziny i autora.
Robert Szczerkowski